Is glyfosaat nog toegestaan in Frankrijk? Het korte antwoord is genuanceerd: tot op heden is glyfosaat niet verboden als stof, maar het gebruik is strikt gereguleerd. Het is sinds 2019 verboden voor particulieren en blijft gereserveerd voor bepaalde professionele toepassingen, voornamelijk in de landbouw.
Deze niet-selectieve herbicide, oorspronkelijk op de markt gebracht onder de merknaam Roundup door Monsanto, is de meest gebruikte onkruidverdelger in Frankrijk en wereldwijd. Het blijft ook een van de meest controversiële fytosanitaire producten. Tussen Franse regelgeving, Europese beslissingen en discussies over de toxiciteit, volgt hier een helder en actueel overzicht van wat de wet zegt, de argumenten voor en tegen, en de bestaande alternatieven.
Is glyfosaat nog steeds toegestaan in Frankrijk?
Ja, glyfosaat blijft toegestaan in Frankrijk, maar alleen binnen een beperkte context. De werkzame stof is goedgekeurd op Europees niveau en verschillende glyfosaat-gebaseerde onkruidverdelgers hebben nog steeds een marktvergunning.
Niet iedereen mag het kopen of gebruiken. De Franse regelgeving maakt een duidelijk onderscheid tussen particulieren, die nu uitgesloten zijn, en professionals, die onder strikte voorwaarden toegang behouden. Deze scheiding zorgt voor verwarring: glyfosaat is niet volledig verboden, maar ook niet vrij verkrijgbaar.
Wat zegt de Labbé-wet: het verbod voor particulieren
De belangrijkste regel voor amateurtuiniers is dat sinds 1 januari 2019 de Labbé-wet particulieren verbiedt synthetische fytosanitaire producten te kopen, te bezitten en te gebruiken, waaronder glyfosaat-onkruidverdelgers, voor het onderhoud van tuinen, moestuinen, paden en terrassen.
Concreet betekent dit dat particulieren niet langer legaal glyfosaat kunnen kopen in tuincentra om onkruid te bestrijden bij hen thuis. Tuincentra hebben deze producten dan ook uit hun schappen gehaald ten gunste van biocontrole-oplossingen. Gebruik door particulieren, zelfs in een privéomgeving, kan bestraft worden.
Dit verbod maakt deel uit van een bredere strategie om het gebruik van chemische producten in groene ruimtes te verminderen. Ook lokale overheden mogen geen glyfosaat meer gebruiken voor het onderhoud van parken, trottoirs, beplante zones en openbare ruimtes.
Wie mag glyfosaat nog gebruiken?
Het gebruik van glyfosaat blijft toegestaan voor professionals, met name voor landbouwers. Er gelden verschillende voorwaarden:
- De gebruiker moet een professional zijn met een individueel certificaat voor fytosanitaire producten, het Certiphyto.
- De aankoop gebeurt via erkende distributienetwerken, en niet in een tuincentrum voor het grote publiek.
- Het gebruik moet gerechtvaardigd zijn, dat wil zeggen beperkt tot situaties waarin geen technische, economische en operationele alternatieven beschikbaar zijn. Dit principe wordt gereguleerd door Anses, het Franse gezondheidsagentschap.
Landschapsarchitecten, exploitanten en andere Franse professionals in de sector kunnen het dus blijven gebruiken om grote oppervlakken te onkruidvrij te maken, hardnekkige grassen en onkruiden te behandelen of een perceel voor te bereiden voor herbeplanting, met inachtneming van de toegestane doseringen en toepassingen op het etiket.
De positie van de Europese Unie: een goedkeuring tot 2033
De Franse regelgeving valt binnen een Europees kader. De Europese Commissie heeft de goedkeuring van glyfosaat met tien jaar verlengd, tot 2033. Deze beslissing werd genomen na evaluatie door de Europese gezondheidsinstanties, waarbij de stof opnieuw werd goedgekeurd na de procedure.
De Europese regelgeving laat elk lidstaat echter toe strengere regels toe te passen op zijn grondgebied. Dit is precies wat Frankrijk doet, met strengere regels dan het Europese gemiddelde. Andere landen zoals Spanje, Italië of Polen behouden een bredere toegang voor professionals.
Op nationaal niveau is het aan elk land om elk commercieel fytosanitair product te evalueren en al dan niet goed te keuren, dat wil zeggen elke formulering, en niet alleen de werkzame stof. Duitsland fungeerde als rapporterend lidstaat bij een eerdere Europese evaluatie.
Hoe wordt glyfosaat gebruikt wanneer het is toegestaan?
Wanneer een professional bevoegd is het te gebruiken, wordt glyfosaat verdund in een sproeier en op het blad van het onkruid gespoten. Door de systemische werking dringt het product na het sproeien via de bladeren door tot aan de wortels en vernietigt de plant diepgaand, wat het effectief maakt tegen grassen en de hardnekkigste planten.
Enkele principes kaderen dit gebruik:
- De Certiphyto is verplicht om het product te kopen en toe te passen.
- Het dragen van beschermingsmiddelen is ook verplicht tijdens de voorbereiding en het sproeien.
- De toepassing gebeurt op onkruid in volle vegetatieve groei, bij droog en windstil weer, vaak in het voorjaar of de herfst, waarbij de sproeier nauwkeurig wordt afgesteld om de bladeren van de doelplanten te raken.
- De toegestane doseringen en toepassingen staan op het etiket en moeten worden nageleefd.
Voor details over doseringen, materiaal en voorzorgsmaatregelen, raadpleeg onze volledige gids over hoe een onkruidverdelger met glyfosaat te gebruiken.
Glyfosaat en gezondheid: wat zegt de wetenschap?
Dit is de kern van de controverse en het onderwerp waarover de instanties het oneens zijn. De zorgen over de toxiciteit van glyfosaat concentreerden zich rond Monsanto’s Roundup, een bedrijf dat inmiddels door Bayer is overgenomen. Er moeten twee benaderingen worden onderscheiden.
In 2015 classificeerde het Internationale Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), verbonden aan de Wereldgezondheidsorganisatie, glyfosaat als waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens. Deze beoordeling betreft het gevaar, dat wil zeggen het intrinsieke vermogen van de stof om een effect te veroorzaken, en bestudeerde zowel glyfosaat alleen als commerciële formuleringen met andere componenten.
Daarentegen zijn de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA), het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) en de Franse Anses van mening dat de gegevens glyfosaat niet als kankerverwekkend classificeren. ECHA bevestigde deze positie in 2022. Deze instanties redeneren in termen van risico, dat wil zeggen gevaar gerelateerd aan het werkelijke blootstellingsniveau.
Deze methodologische verschillen, gevaar versus risico, en het feit dat de instanties niet precies op dezelfde studies steunen, verklaren het grootste deel van het meningsverschil over de kankerverwekkendheid van glyfosaat. De blootstelling verschilt ook per doelgroep: de algemene bevolking wordt vooral blootgesteld via voedselresiduen, terwijl landbouwers het product direct hanteren, wat het dragen van beschermende uitrusting rechtvaardigt.
Glyfosaat en milieu: effecten op fauna en flora
Naast de menselijke gezondheid wordt glyfosaat ook bekritiseerd vanwege de effecten op het milieu. Als niet-selectief herbicide vernietigt het bijna alle planten die het raakt, wat de spontane flora verarmt en indirect de habitats waarvan insecten en andere dieren afhankelijk zijn.
De belangrijkste milieuzorgen betreffen de vermindering van de plantendiversiteit, mogelijke verontreiniging van bodem en water, en de effecten op de fauna door het verdwijnen van bepaalde planten. Deze argumenten voeden de vraag naar een vermindering van het gebruik van herbiciden, of zelfs een totaalverbod dat door verschillende verenigingen wordt geëist.
Daarentegen herinneren de voorstanders van het product eraan dat het gecontroleerd gebruik, ter vervanging van ploegen, bodemerosie en emissies door mechanisch werk kan beperken. Dit is een van de argumenten in het landbouwdebat.
Waarom het gebruik van glyfosaat handhaven of verbieden? De aanwezige argumenten
Het debat draait om moeilijk te verzoenen standpunten.
Voorstanders van het behoud geven verschillende redenen: glyfosaat is zeer effectief, goedkoop, en er is niet altijd een even eenvoudig alternatief voor bepaalde landbouwtoepassingen. Een plotselinge afschaffing zou sommige producties duurder maken en de onkruidbestrijding op grote oppervlakken bemoeilijken.
Voorstanders van het verbod benadrukken het voorzorgsprincipe gezien de classificatie door het IARC, de impact op het milieu en de biodiversiteit, evenals de vervuiling van bodem en grondwater. De druk van burgers en verenigingen blijft op dit punt groot.
Tussenin bestaat het huidige Franse standpunt uit het geleidelijk verminderen van het gebruik, het verbieden van de stof waar alternatieven bestaan, en het alleen behouden voor gevallen waar het onmisbaar blijft.
De alternatieven voor glyfosaat
Of je nu landbouwer, tuinier, permacultuurder of een gewone tuinliefhebber bent, er bestaan alternatieve onkruidbestrijdingsoplossingen voor chemische bestrijding, met wisselende resultaten op ongewenste planten in de moestuin en op paden.
Voor particulieren, die geen toegang meer hebben tot glyfosaat, zijn de toegestane oplossingen:
- biocontroleproducten op basis van pelargonzuur, die snel werken op het loof van jonge onkruiden,
- witte azijn op basis van azijnzuur, die de bladeren aan de oppervlakte verbrandt maar de wortels niet bereikt,
- kokend water en thermische onkruidbestrijding,
- mechanische onkruidbestrijding met een schoffel, door uittrekken of met een bosmaaier,
- mulchen, dat de opkomst van onkruid preventief beperkt.
Voor landbouwers en permacultuurers zijn de hefbomen meer structureel: gewasrotatie, bodembedekkers, valse zaaien, mechanische grondbewerking, en opkomende oplossingen zoals elektrische of robotische onkruidbestrijding. Deze methoden vragen vaak meer tijd of investering, wat verklaart waarom glyfosaat wordt gebruikt waar geen gelijkwaardig alternatief beschikbaar wordt geacht.
Welke toekomstperspectieven zijn er voor glyfosaat?
Op korte termijn lijkt de situatie gestabiliseerd. De Europese goedkeuring tot 2033 heeft het kader vastgelegd, en er wordt op korte termijn geen nieuwe grote nationale verbod in Frankrijk verwacht. Particulieren blijven uitgesloten, professionals behouden voorwaardelijke toegang.
Op de lange termijn is de trend gericht op vermindering. De regelgeving zet de industrie onder druk om nieuwe moleculen en niet-chemische onkruidbestrijdingsoplossingen te ontwikkelen. Andere herbiciden zoals dicamba worden soms genoemd als vervangende producten, maar ook zij roepen gezondheids- en milieukwesties op. De toekomst van glyfosaat zal grotendeels afhangen van het vermogen van deze alternatieven, chemisch of gebaseerd op bodembedekking, om net zo betrouwbaar en economisch te worden voor toepassingen waar het vandaag de dag moeilijk te vervangen is.
Veelgestelde vragen over de regelgeving rond glyphosaat
Is glyphosaat nog steeds toegestaan in producten die in Frankrijk worden verkocht? Ja, onkruidverdelgers op basis van glyphosaat hebben nog steeds een marktvergunning, maar de verkoop is voorbehouden aan professionals via erkende netwerken. Verkoop aan particulieren in tuincentra is sinds 2019 verboden.
Wat is de status van glyphosaat voor particulieren?
Particulieren mogen sinds de inwerkingtreding van de Labbé-wet op 1 januari 2019 geen glyphosaat meer kopen, bezitten of gebruiken. Ze moeten overstappen op biocontrole-alternatieven of natuurlijke methoden.
Is glyphosaat kankerverwekkend?
Het IARC classificeert het als waarschijnlijk kankerverwekkend, maar de EFSA, ECHA en Anses classificeren het niet als kankerverwekkend. Dit verschil komt door verschillende beoordelingsmethoden, de ene gebaseerd op gevaar, de andere op het risico verbonden aan blootstelling.
Wat is de regelgeving voor Franse landbouwers?
Landbouwers mogen glyphosaat gebruiken op voorwaarde dat ze beschikken over het Certiphyto, de toegestane toepassingen respecteren en het alleen gebruiken wanneer er geen levensvatbaar alternatief bestaat.
Zijn er effectieve alternatieven voor landbouwers?
Ja: vruchtwisseling, groenbedekkers, mechanische grondbewerking, biocontrole en thermische of elektrische onkruidbestrijding. Hun effectiviteit varieert per teelt en de kosten blijven een belemmering.
Zal glyphosaat verboden worden in Frankrijk?
Er is op korte termijn geen totaalverbod gepland, de Europese goedkeuring loopt tot 2033. De trend blijft echter gericht op een geleidelijke vermindering van het gebruik.
Conclusie
Glyphosaat is dus niet verboden in Frankrijk, maar het gebruik is voorbehouden aan bevoegde professionals; particulieren zijn sinds 2019 uitgesloten. Het onderwerp blijft controversieel, verdeeld tussen gezondheids-, milieu- en landbouwbelangen waarop zelfs de wetenschappelijke instanties het niet volledig eens zijn. Voor het grote publiek is het vooral belangrijk om deze wettelijke kaders te kennen vóór elke aankoop of gebruik, en om naar alternatieven te zoeken wanneer glyphosaat niet beschikbaar is.
Professionals die bevoegd zijn om het te gebruiken, kunnen een selectie vinden van glyphosaat totaal onkruidverdelger, te gebruiken in strikte naleving van de regelgeving en de gebruiksaanwijzingen op het etiket.
